Karol Gotfryd Woyde
Biografia
Karol Gotfryd Woyde urodził się 4 lipca 1725 roku w Lesznie, w rodzinie mieszczańskiej o tradycjach ewangelicko-reformowanych. Jego dziadek, Piotr Woide, był burmistrzem Leszna, a ojciec, Marcin Teofil, rajcą miejskim. Woyde ukończył gimnazjum braci czeskich w Lesznie, a następnie w 1745 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Viadrina we Frankfurcie nad Odrą, przygotowując się do służby pastorskiej. Jego nauczycielem był m.in. Paweł Ernest Jabłoński, syn znanego teologa Daniela Ernesta Jabłońskiego. Już wtedy zainteresował się językami biblijnymi, a dzięki wsparciu Jednoty Wielkopolskiej mógł kontynuować naukę na Uniwersytecie w Lejdzie, gdzie w 1750 roku dokonał transkrypcji manuskryptu Leksykonu Ægyptiaco-Latinum Mathurina Veyssière de La Croze. To właśnie tam zgłębił język koptyjski, stając się jego wybitnym znawcą.
Po ukończeniu studiów powrócił do Rzeczypospolitej i w grudniu 1750 roku został ordynowany na diakona, a 27 października 1751 roku na pastora w Lesznie. Początkowo pełnił funkcję II pastora, a od 1760 roku I pastora tamtejszej parafii. W 1765 roku został oficjalnie wysłany jako kwestor do Niderlandów i Wielkiej Brytanii, aby zabiegać o prawa dla ewangelików w Rzeczypospolitej. W 1766 roku dotarł do Anglii, gdzie występował jako delegat Konfederacji Toruńskiej. W 1770 roku został pastorem niemieckiego kościoła reformowanego w Savoy Chapel oraz holenderskiej kaplicy reformowanej w Pałacu św. Jakuba w Londynie, przyjmując anglikańską ordynację. Jednota Wielkopolska zaakceptowała jego decyzję o pozostaniu w Anglii dopiero w 1776 roku.
Od 1782 roku pracował jako bibliotekarz w British Museum, początkowo w Dziale Historii Naturalnej, a następnie w Dziale Książek Drukowanych, gdzie zajmował się rękopisami orientalnymi. Był jednym z pierwszych uczonych badających egipskie teksty sahidyjskie. Zbadał Codex Alexandrinus i w 1786 roku opublikował tekst Nowego Testamentu z tego kodeksu, który osobiście prezentował królowi Jerzemu III. Był także autorem prac takich jak Lexicon Ægyptiaco-Latinum (1775), Grammatica aegyptiaca utriusque dialecti (1778) oraz Novum Testamentum Graecum e codice ms. alexandrino (1786). Pośmiertnie, w 1799 roku, ukazał się jego dodatek do Nowego Testamentu z fragmentami w dialekcie tebańskim.
Woyde uzyskał doktorat z teologii na Uniwersytecie w Kopenhadze, został członkiem Towarzystwa Królewskiego w 1785 roku oraz otrzymał tytuł doktora prawa cywilnego na Uniwersytecie Oksfordzkim w 1786 roku. Był żonaty i miał dwie córki. Zmarł nagle na udar 9 maja 1790 roku w swoich pokojach w British Museum, podczas rozmowy w domu sir Josepha Banksa, pozostawiając po sobie znaczący dorobek naukowy.